پالینوستراتیگرافی نهشته های دونین جنوب غرب شاهرود

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین شناسی دانشگاه تربیت معلم

2 کارشناس ارشد، دانشگاه تربیت معلم

چکیده

 
در سازند جیرود در برش چینه شناسی دهملا، جنوب غرب شاهرود، پالینوفلورای متنوعی با حفظ شدگی نسبتا خوب عمدتا شامل میکروفیتوپلانکتون ها (سیست پرازینوفیت و آکریتارک)، اسپورها، و با تنوع و فراوانی کمتر کیتینوزوآها و اسکلوکودونت ها وجود دارد. وجود پالینوفلورای مذکور نشان دهنده تشکیل رسوبات مورد مطالعه در محیط دریایی کم عمق حاشیه قاره ای است. الگوی پراکندگی چینه شناسی پالینومورف ها منجر به شناسائی دو بیوزون اجتماعی شده است که به صورت غیر رسمی تحت عنوان assemblage zone I وassemblage zoneII نامگذاری شده اند. حضور اسپورهایی مانندGrandispora inculta, Cymbosporites catillus, Geminospora lemurata, Teichertospora iberica, Laevigatosporites ovatus, Densosporites spitsbergensis, Punctatisporites labiatus, Retusotriletes rugulatus, R. pychovii, R. dubiosus, Dictyotriletes australis, Diducites mucronatus, Archaeoperisaccus sp., Stenozonotriletes conformis, Ancyrospora ancyrea در assemblage zoneI و مقایسه آن با بیوزون های دونین بالایی نیمکره شمالی مانندAssemblage Zone ovalis-bulliferusو قسمتی از torquata-gracilis Assemblage Zonesand  optivus-triangulatus سن اوایل دونین پسین (فرازنین) را پیشنهاد می کند. در الگوی بیوزوناسیون پیشنهاد شده در این مطالعه،assemblage zoneII نیز که با وجود و همراهی فرم هایی نظیر Retispora lepidophyta, Vallatisporites hystricosus, V. vallatus, Verruciretusispora loboziakii, Punctatisporites planus, Densosporites rarispinosus, Grandispora facilis قابل شناسایی است با قسمتی ازAssemblage Zone torquata-gracilisو نیز با مجموعهpusillites-lepidophyta AssemblageZones and flexuosa-cornuta قابل مقایسه بوده و به اواخر دونین پسین (فامنین) نسبت داده می شود. قسمت قاعده ای سازند جیرود (به ضخامت تقریبا 20 متر) که فاقد پالینومورف می باشد نیز تحت عنوان barren interval در نظر گرفته شده است. این تعیین سن با داده های حاصل از مطالعه سایر گروههای فسیلی موجود در این طبقات قابل مقایسه است. با توجه به ارتباط اسپورها با گیاهان والد و بر اساس تنوع و فراوانی اسپورهای موجود در پالینوفلورای مورد مطالعه، در زمان تشکیل نهشته های سازند جیرود در برش چینه شناسی دهملا فرم های منتسب به لیکوپسیدا و  فیلیکوپسیدا در ترکیب پوشش گیاهی موجود در اطراف محیط رسوبی مذکور فراوانی نسبی بیشتری داشتند.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Palynostratigraphy of the Devonian strata of southwestern Shahrud

نویسندگان [English]

  • H Hashemi 1
  • M Farhadiani 2
1 Assistant Professor, Department of Geology, Tarbiat Moallem University – Tehran
2 M.Sc. Tarbiat Moallem University – Tehran
چکیده [English]

Diverse and reasonably well preserved palynofloras including 148 species, dominated by­ microphytoplankton cysts (acritarchs and prasinophyte phycomata) and spore assemblages, occur in most of surface samples of the Geirud Formation at the Dehmolla section; scolecodonts and chitinozoans are also represented as subordinate components. Co-occurrence of marine and terrestrial palynomorphs clearly indicates deposition in a marginal marine setting. Vertical distribution pattern of spores permits erection of two local assemblage zones in the material studied (here informally termed assemblage zones I and II). Occurrence in assemblage zone I of such distinctive spores as Grandispora inculta, Cymbosporites catillus, Geminospora lemurata, Teichertospora iberica, Laevigatosporites ovatus, Densosporites spitsbergensis, Punctatisporites labiatus, Retusotriletes rugulatus, R. pychovii, R. dubiosus, Dictyotriletes australis, Diducites mucronatus, Archaeoperisaccus sp., Stenozonotriletes conformis, and Ancyrospora ancyrea collectively denotes an early Late Devonian (Frasnian) age; the assemblage appears to be compatible with the ovalis-bulliferus and parts of the optivus-triangulatus and torquata-gracilis Assembalge Zones of the Old Red Sandstone Continent (ORSC). The succeeding assemblage II embracing Retispora lepidophyta, Vallatisporites hystricosus, V. vallatus, Verruciretusispora loboziakii, Punctatisporites planus, Densosporites rarispinosus, and Grandisporafacilis correlates with the pusillites-lepidophyta, flexuosa-cornuta, and  torquata-gracilis (partial) Assemblage Zones of the ORSC and is ascribed to late Late Devonian (Famennian). Additionally, a barren interval (20 m thick) devoid of any palynomorphs can also be identified in the basal, mostly red conglomerates and coarse-grained sandstones of the section studied. Co-occurrence of spore assemblages with such globally index microphytoplankton cysts as Cymatiosphaera perimembrana, Daillydium pentaster, Unellium lunatum, U. piriforme, Chomotriletes vedugensis, Crassiangulina sp. cf. C. tesselita corroborates the Late Devonian (Frasnian-Famennian) age assignment which is in general agreement with the faunal evidence. Affinity, diversity, and abundance of spores in the palynofloras investigated imply that contemporaneous coastal vegetation was probably diverse and likely dominated by lycopsids, filicopsids, and archaeopterid progymnosperms.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Palynostratigraphy
  • spores
  • microphytoplankton cysts
  • Late Devonian
  • Geirud Formation
  • Alborz Ranges

 

1-               زاهدی، م.، و م. رحمتی ایلخچی، 1374، بررسی چینه شناسی و پالئونتولوژی پرمین در منطقه باند زاگرس: فصلنامه علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، ش. 16-15، ص. 13-2.

2-               علوی نائینی، م.، 1372، چینه شناسی پالئوزوئیک ایران: سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، طرح تدوین کتاب، شماره 5، 492 ص.

3-               فرهادیانی، م.، 1388، پالینولوژی سازند جیرود در برش چینه شناسی دهملا، جنوب غرب شاهرود: پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت معلم تهران، 232 ص.

4-               قویدل سیوکی، م.، 1377، بررسی رسوب های پالئوزوئیک بالایی در حوضه زاگرس و معرفی سازند زکین در کوه فراقون: فصلنامه علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، ش. 30-29، ص. 73-54.

5-               هاشمی، س.ح.، و ف.، تابع، 1388، پالئواکولوژی سازند جیرود در برش چینه شناسی گرمابدر، شمال شرق تهران: فصلنامه زمین شناسی ایران، سال سوم، شماره نهم، ص. 14-3.

 

6- Alavi, M., and M.H. Bolourchi, 1973, Explanatory text of the Maku Quadrangle Map, 1: 250,000: Geological Survey of Iran, Tehran.

7-                Al-Hajri, S., and B. Owens, 2000, Stratigraphic Palynology of the Palaeozoic of Saudi Arabia: Special GeoArabia Publication 1, Gulf PetroLink, Manama, 231 p.

8-                Assereto, R., 1963, The Paleozoic formations in central Elburz, Iran (preliminary note: Rivista Italiana Paleontologia e Stratigraphia, v. 60(4), p. 503-543.

9-                Balme, B.E., 1995, Fossils in situ spores and pollen grains: an annotated catalogue: Review of Palaeobotany and Palynology, v. 87(2-4), p. 85-323.

10-            Barss, M.S., and G.L. Williams, 1973, Palynology and nannofossil processing techniques: Geological Survey of Canada, Paper, v. 73-26, 25 p.

11-            Bozorgnia, F., 1973, Paleozoic foraminiferal biostratigraphy of central and east Alborz Mountains, Iran: N. I. O. C., Geol. Labs., Publ. no. 4, 185 p.

12-            Hashemi, H. and G. Playford, 1998, Upper Devonian palynomorphs of the Shishtu Formation, central Iran Basin, east-central Iran: Palaeontographica,Abt. B, v. 246, p. 115-212.

13-            House, M.R., C.T. Scrutton, and M.G. Bassett, 1979, The Devonian System. A Palaeontological Association International Symposium: Special Papers in Palaeontology, v. 23; 353 p.

14- Marshall, J.E.A., and K.C. Allen, 1982, Devonian miospore assemblages from Fair Isle, Shetland. Palaeontology, v. 25 (2), p. 277-312.

15-            McGregor, D.C., and G. Playford, 1993, Canadian and Australian Devonian spores: zonation and correlation. Bulletin of the Geological Survey of Canada, v. 438; 125 p. (imprinted 1992)

16-            McMillan, N.J., A.F. Embry, and D.J. Glass, 1988, Devonian of the World. Memoirs of the Canadian Society of Petroleum Geologists, no. 14, 2 volumes.

17- Oswald, D.H., 1968, International Symposium on the Devonian System. Calgary (1967). AlbertaSociety of Petroleum Geologists, 2 volumes.

18- Phipps, D., and G. Playford, 1984, Laboratory techniques for extraction of palynomorphs from sediments. Papers, Department of Geology, University of Queensland., v. 11 (1); 23 p.

19-Richardson, J.B., and D.C. McGregor, 1986, Silurian and Devonian spore zones of the Old Red Sandstone Continent and adjacent regions. Bulletin of the Geological Survey of Canada,v. 364; 79 p.

20- Ruttner, A., M.H. Nabavi, and J. Hajian, 1968 Geology of the Shirgesht area (Tabas, east Iran).Geological  Survey of Iran, Report, 4, 133 p.

21- Streel, M., K.T. Higgs, S. Loboziak, W. Riegel, and P. Steemans, 1987, Spore stratigraphy and correlation with faunas and floras in the type marine Devonian of the Ardenne-Rhenish region. Review of Palaeobotany and Palynology, v. 50; p. 211-229.

22- Strother, P.K., 1996, Acritarchs. In: Jansonius, J. & McGregor, D.C. (Eds.) Palynology: principlesand applications, American Association of Stratigraphic PalynologistsFoundation, v. 1 (5), p. 81-106..

23- Tappan, H., 1980, The paleobiology of plant protists. Freeman, San Francisco, 1028 p.

24- Traverse, A., 2007, Paleopalynology. 2nd edition. Springer, the Netherlands, 813 p.

25- Turnau, E., 1986, Lower to Middle Devonian spores from the vicinity of Pionki (central Poland). Review of palaeobotany and palynology, v. 46 (3-4); p. 311-354.

26- Wood, G.D., A.M. Gabriel, and J.C. Lawson, 1996, Chapter 3. Palynological techniques processing and microscopy. In: J. Jansonius & D.C. McGregor (Eds.): Palynology: principles and applications. American Association of Stratigraphic Palynologists Foundation,v.1; p. 29-50.

 

 

 


Fig. 1. Leiosphaeridia sp. ×2000. Fig. 2. Cymatisphaera perimembrana Staplin, 1961. ×1200. Fig. 3. Cymatiosphaera radiosepta Hashemi & Playford, 1998. ×1200. Fig. 4. Dictyotidium araiomegaronium Hashemi & Playford, 1998. ×1900. Fig. 5. Dictyotidium craticulum (Wicander & Loeblich) Wicander & Playford, 1985. ×1500. Fig. 6. Dictyotidium senticogremium Hashemi & Fahimi, 2006. ×1600. Fig. 7. Maranhites perplexus Wicander & Playford, 1985. ×600. Fig. 8. Maranhites britoi Stöckmans & Willière, 1969. ×700. Fig. 9. Arkonia sp. cf. A. nova Le Hérissé, 2002. ×1100. Fig. 10. Chomotriletes vedugensis Naumova, 1953. ×1300. Fig. 11. Crassiangulina sp. cf.C.tesselitaJardiné et al., 1972. ×650. Fig. 12. Daillydium pentaster (Staplin) emend. Playford in Playford & Dring, 1981. ×1400. Fig. 13. Deltotosoma intonsum Playford in Playford & Dring, 1981. ×1100. Fig. 14. Gorgonisphaeridium asperum Hashemi & Playford, 1998. ×900. Fig. 15. Gorgonisphaeridium plerispinosum Wicander, 1974. ×1100. Fig. 16. Gorgonisphaeridium tabasense Hashemi & Playford, 1998. ×780. Fig. 17. Gorgonisphaeridium ohioense (Winslow) Wicander, 1974. ×950. Fig. 18. Gorgonisphaeridium telum Wicander & Playford, 1985. ×1300. Fig. 19. Papulogabata lobata Hashemi & Playford, 1998. ×1320. Fig. 20. Scolecodont. × 820.


 

 

 

 

 

Fig. 1. Elektoriskos tenuis Playford in Playford & Dring, 1981. ×1500. Fig. 2. Lophosphaeridium papillatum (Staplin) Martin, 1969. ×1250. Fig. 3. Lophosphaeridium granulosum (Staplin) Playford, 1976. ×1000. Fig. 4. Saharidia lusca Playford in Playford & Dring, 1981. ×1700. Fig. 5. Micrhystridium pentagonale Stöckmans & Willière, 1963. ×1700. Fig. 6. Micrhystridium stellatum Deflandre, 1945. ×1850. Fig. 7. Solisphaeridium inaffectum Playford in Playford & Dring, 1981. ×1300. Fig. 8. Solisphaeridium spinoglobosum (Staplin) Wicander, 1974. ×1050. Fig. 9. Stellinium comptum Wicander & Loeblich, 1977. ×770. Fig. 10. Stellinium micropolygonale (Stöckmans & Willière) Playford, 1977. ×580. Fig. 11. Stellinium rabians (Cramer) Eisenack, Cramer & Díez, 1976. ×1085. Fig. 12. Stellinium octoaster (Staplin). Jardiné, Combaz, Magloire, Peniguel, & Vachey, 1972. ×900. Fig. 13. Tornacia sarjeantii Stöckmans & Willière, 1966. ×1500. Fig. 14. Papiliotypus sp. cf. P. pulvinus Hashemi & Playford, 1998. ×2000. Fig. 15. Spurimoyeria  iranica Hashemi & Playford, 1998. ×2500. Fig. 16. Unellium lunatum (Stöckmans & Willière) Eisenack et al. 1979. ×1750. Fig.17. Unellium piriforme Rauscher, 1969. ×2000. Fig. 18. Veryhachium downiei Stöckmans & Willière, 1962. ×1800. Fig. 19. Veryhachium inflatum Hashemi & Playford, 1998. ×1800. Fig. 20. Chitinozoan. × 600.

 

 
 

 

 


 

Fig. 1. Leiotriletes inermis (Waltz) Ishchenko, 1952. ×680. Fig. 2. Punctatisporites glaber (Naumova) Playford, 1963. ×800. Fig. 3. Retusotriletes planus Dolby & Neves, 1970. ×1100. Fig. 4. Retusotriletes dubiosus McGregor, 1973. × 1200. Fig. 5. Retusotriletes rotundus (Streel) Streel, 1967. ×800. Fig. 6. Retusotriletes rugulatus Riegel, 1973. ×680. Fig. 7. Apiculatasporites perpusillus (Naumova) McGregor, 1973. ×800. Fig. 8. Dictyotriletes australis de Jersey, 1966. ×950. Fig. 9. Cymbosporites catillus Allen, 1965. ×850. Fig. 10. Verruciretusispora loboziakii Tunbridge et al., 2002. ×1150. Fig. 11. Densosporites spitsbergensis Playford, 1963. ×560. Fig. 12. Vallatisporites hystricosus (Winslow) Byvscheva, 1985. ×1250. Fig. 13. Ancyrospora ancyrea (Eisenack) Richardson var. ancyrea Richardson, 1962. ×530. Fig. 14. Concentricosisporites Sagittarius Rodriguez, 1983. ×700. Fig. 15. Diducites mucronatus (Kedo)Van Veen, 1981. ×720. Fig. 16. Geminospora lemurata Balme emend. Playford, 1983. ×950. Fig. 17.Grandispora cornuta Higgs, 1975. ×1100. Fig. 18.Grandispora famenensis (Naumova) Streel var. minuta Nekriata, 1974. ×1050. Fig. 19. Retispora lepidophyta (Kedo) Playford, 1976. ×530. Fig. 20. Gneudnaspora divellomedia (Chibrikova) Balme, 1988 var. minor Breuer et al., 2007. ×1400.