رسوب شناسی و زمین ریخت شناسی پلایای ساغند، ایران مرکزی، استان یزد

نویسنده

استادیار،گروه زمین شناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد

چکیده

           حوضه پلایای ساغند با مساحتی حدود 2200 کیلومتر مربع، در ایران مرکزی و در استان یزد واقع شده است. از نظر زمین شناسی، تشکیل این حوضه مربوط به فعالیت های زمین ساختی پلیوکواترنری است. تحت تاثیر این حرکات، یک چاله یا فروافتادگی بزرگ ساختمانی تشکیل و به تدریج هرز آب های سطحی موجود، درون آن جمع گردید. با تبخیرآب درون چاله حوضه پلایا تشکیل گردید. برون زدگی های سنگی با جنس و سن متفاوت، از پرکامبرین تا عهد حاضر، پیرامون حوضه پلایایی را در بر گرفته و تاثیر زیادی در جنس رسوبات، نوع رخساره های سنگی و نیز نوع واحدهای زمین ریختی حوضه داشته است. پس از پردازش اطلاعات رقومی خام ماهواره با رنگ های کاذب و تهیه نقشه دورسنجی منطقه مورد مطالعه، با انجام مطالعات صحرایی، 3 واحد 9 تیپ و15 رخساره زمین ریختی تفکیک و نقشه زمین ریخت شناسی حوضه پلایا تهیه گردید. نمونه برداری سطحی و تحت الارضی از رسوبات حوضه پلایا انجام و مطالعات ساخت و بافت رسوبات در صحرا و در آزمایشگاه به انجام رسید. در نتیجه چهار مجموعه رخساره ای جریان خرده دار، رودخانه ای، بادی و دریاچه ای شامل12 رخساره سنگی Gms, Gmg, Gt, Sp, St, Sh, Sr. Sl, Fsm, Fl, Fm, P در این رسوبات شناسایی شد .      * نویسنده: 09155157457 Email: h.torshizian@yahoo.com

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sedimentology and Geomorphology of Saghand Playa in Central Iran, (Yazd Province)

نویسنده [English]

  • H.A Torshizian
Assistant Professor, Department of Geology, Mashhad Branch, Islamic Azad University
چکیده [English]

Saghand playa, with 2200 km2 in surface area is a basin formed during Plio-Quaternary tectonic activities in Central Iran. Gradual evaporation of the surface runoff in this depression forms playa. Exposure of different lithologies with different ages, ranging from Precambrian to recent rocks surrounded this playa and has affected sediment types, lithofacies and geomorphologic units. After processing of satellite data and field observation, 3 units, 9 types and 15 geomorphology facies were identified. Based on these data, geomorphologic map of playa was constructed. Studies of surface and subsurface samples of playa sediments as well as sedimentary structures and texture in the field and lab led to recognition of four lithofacies association including debris flow, fluvial, aolian and lake. These four lithofacies association consist of 12 lithofacies (Gms, Gmg, Gt, Sp, St, Sh, Sr, Sl, Fsm, Fl, Fm, P).
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Playa
  • Central Iran
  • Sedimentology
  • Geomorphology
  • Lithofacies

 

1-    احمدی، ح.،  1367، ژئومورفولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 1954، 575 ص.

2-    پاکزاد، ح.ر.، و ع.، امینی، 1388، رخساره ها و فرایندهای رسوبگذاری نهشته های مخروط افکنه ای بخش پایینی حوضه رودخانه زاینده رود، جنوب شرق اصفهان: مجله پژوهشهای چینه نگاری و رسوب شناسی دانشگاه اصفهان، سال بیست و پنجم، شماره پیاپی 36، شماره اول، ص 113 - 132.

3-    ترشیزیان، ح.، و ر.، موسوی حرمی، 1373، تجزیه و تحلیل ژئومورفولوژی ورسوب شناسی مخروط افکنه قاسم آباد در پلایای بجستان واقع در استان خراسان : مجموعه مقالات نخستین سمپوزیوم بین المللی کواترنر، تهران، ص 69- 79.

4-    ترشیزیان، ح.، و  ر.،  موسوی حرمی، 1377، رسوب شناسی، ژئو شیمی و هیدروشیمی پلایای زرین در ایران مرکزی: فصلنامه عملی – پژوهشی علوم زمین ، پاییز و زمستان 77، سال هفتم ، شماره 29-30 ، ص 16 -31.

5-  ترشیزیان، ح. ، و ر.، موسوی حرمی، 1378، تجزیه و تحلیل ریخت شناسی پلایای بجستان و اطراف آن در شمال خاوری ایران: فصلنامه تحقیقات علوم جغرافیایی، شماره 52 و 53، ص 219 - 240.

6-  ترشیزیان، ح.،  1388، تکامل شورابه ها و تشکیل کانیهای تبخیری در پلایای ساغند ایران مرکزی، و مقایسه آن با دریاچه بزرگ نمک و حوضه دره مرگ در ایالات متحده: مجله بلورشناسی و کانی شناسی ایران، سال 17،  شماره 1، ص 43 - 54 .

7-           سالنامه آماری کشوری، (1373)، 489ص.

8-           حقی پور، الف.، واله، ن.،  1351، نقشه زمین شناسی 1:250000 اردکان، انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

9-  درویش زاده، ع.،  1374، زمین شناسی ایران: انتشارات امیرکبیر، 901 ص.

10-           زند مقدم، ح.، ر.، موسوی حرمی، ا.، محبوبی، ب.، رحیمی،1388، منشاء و تاریخچه رسوبگذاری نهشته های   سیلیسی آواری سازند داهو(کامبرین پیشین) در شمال غرب کرمان، ایران: مجله پژوهشهای چینه نگاری و رسوب شناسی دانشگاه اصفهان، سال بیست و پنجم، شماره پیاپی 36، شماره اول، ص 17 - 38.

11-         نبوی، م.، 1351،  نقشه زمین شناسی 1:250000 یزد: انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

12- نبوی، م.، 1355،  دیباچه ای بر زمین شناسی ایران: انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 109ص.

13- نوگل سادات، م.، ع.،  هوشمند زاده، 1372، نقشه سایزموتکتونیک ایران مقیاس1:1000000 : انتشارات سازمان زمین شناسی کشور.

14 - Bowler, J.M., 1986, Spatial variability and hydrologic evolution of Australian lakes basins: Paleogeography, Paleoclimatology, Paleoecology, v. 54, p.21-41.

15- Dragam, R.M., 1995, Geochemistry of waters and brines from the Salinas Grandes basin: Cordoba, Argentina, International Journal of Salt Lake Research, v. 3, p.137-158.

16- Dohrenwend, J. C.,  and A. J., Parsons, 2009, Pediments in Arid Environments: Springer, Netherlands, 411p.

17- Folk, R.L., 1974, Petrology of Sedimentary Rocks: Hemphill Publ. Co., Austin, TX, 182p.

18- Gosh, P., S. Sarkar, and P., MAULIK, 2006, Sedimentology of muddy alluvial deposits: Triassic Denwa Formation. India: Sedimentary Geology, v. 191, p.3-36.

19- Haghipour, A., W., Valleh, G., Pelissier, and M., Davoudzadeh, 1977, Explanatory text of the Ardekan Quadrangle Map, Scale: 1:250000, Geol. Survey of Iran, 114p.

20- Harvey, A.M., and S.G., Wells, 2003, Late Quaternary variation in alluvial fan sedimentologic and geomorphologic processes, Soda Lake basin, eastern Mojave Desert, California. In: Enzel, Y., Wells, S.G. and Lancaster, N. (Eds.) paleoenvironments and paleohydrology of the Mojave and Southern Great Basin Deserts: Geological Society of America, Special Paper, 368, p.207-230.

21- Harvey, A.M., A.E., Mater  and M., Stokes, 2005, Alluvial Fans: Geomorphology, Sedimentology, Dynamics, Geological Society, London, Special Publications, 251p.

22- Isterkamp, W.R., and W. W., Wood, 1987, Playa- lake basins on the southern High Plains of Texas and New Mexico, Part 1: hydrologic, geomorphic and geologic evidence for their development: Geological Society of America. Bulletin, v. 99, p.215-223.

23- Kezao, C., and J.M., Bowler, 1986, Late Pleistocene evolution of salt lakes in Qaidam basin, Qinghai provine, China: Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, v. 54, p.87-104.

24- Krinsely, D. B., 1970, A Geomorphological and paleoclimatological study of the playas of Iran: Washington, U.S. Gov. Print.Off, 51 OP; H.T.4, 172 III US, 486p.

25- Last, W.M., 1989- a, Sedimentology of a saline playa in the Northern Great Plains, Canada: Sedimentology, v. 36, p.109-123.

26- Last, W.M., 1989- b, Continental brines and evaporates of the Northern Great Plains, Canada: Sedimentary Geology, v. 64, p.207-221.

27- Miall, A.D., 1996, The geology of fluvial deposits, sedimentary facies, Basin Analysis and petroleum Geology: Springer - Verlag, Berlin, 582p.

28- Motts. W. S., 1965, Hydrologic types of playas and closed valleys and some relation of hydrology to playa geology, in Neal. J. T.(Ed.,) Geology, Mineralogy and Hydrology of U. S. Playas, Air force Research laboratory: Bedford Massachusetts: Environmental Research Papers, v. 96, p.73-105.

29- Neal, J. T., 1969, Playa variation, Iucson: University of Arizona Press, p.13-44.

30 -Reineck. H.E.., and I.B., Singh., 1980, Depositional Sedimentary Environments: Springer-Verlag, Berlin, 551p.

31- Ritter, J.B., J.R., Miller  and J., Husek-Wulforst, 2000, Environmental controls on the evolution of alluvial fans in the Buena Vista Valley, North Central Nevada, during late Quaternary time: Geomorphology, v. 36,  p. 63-87.

32- Torgersen, T., P., De Deckker, A.R., Chivas and J.M., Bowler, 1986, Salt lakes: A discussion of processes influencing palaeoenvironmental interpretation and recommendations for future study: Palaeogeography: Palaeoclimatology. Palaeoecology, v. 54: p.7-19.

33- Torshizian, H. A., M., Javanbkht, R., Sharifian Attar,  and M., Aghabeigi, 2008, Geomorphologic Analysis of the Saghand Playa in Central Iran by Remote sensing: The 5  international conference on geographic information systems, Istanbul, Turkey, p.783-789.

34- Torshizian, H. A., H., Mollaei, M., Kalani and M., Javanbakht, 2009, Hydrogeochemical analysis of the Siyah-kuh district playa brines, Central Iran: Journal of Neues Jahrbuch Fur Geologie Und Palaontologie – Abhandlungen, v. 253/2-3, p.281-292.

 35- Wang, H., P., De Veris Frits and Y., Can Jing, 2002, A win – win technique of stabilizing sand dune and purifying paper mill blank – liquor: Journal of Environmental Science, v. 21, Issue 4, p. 488- 493.

36- Went, D.J., 2005, Pre-vegetation alluvial fan facies and processes an example from the Cambo-Ordovician Rozel Conglomerate Formation, Jersey, Channel Islands: Sedimentology. v. 52(4), p.693-713.