ارتباط افق‌های پرفسیل( shell beds ) و اثرفسیل‌های آلبین-سنومانین سازند آیتامیر در تاقدیس امیرآباد – شمال‌شرق مشهد

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه زمین شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار گروه زمین شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

3 استاد گروه زمین شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

4 دانشجوی دکتری گروه زمین شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

 
سازند آیتامیر(آلبین-سنومانین) در حوضه رسوبی کپه‌داغ دارای اثرفسیل‌های گوناگون و چندین افق پرفسیل است. این اثرفسیل‌ها حاوی الگوهای رفتارشناسی متنوع شامل پناهگاهی، تغذیه‌ای، گریزینگ، تعادلی، پیچ و تاب خورده، هم‌زیست شیمیایی و فراری هستند. انواع افق‌های پرفسیل را می‌توان بر اساس تفاوت در خصوصیات رسوب‌شناسی، پالئواکولوژیکی و تافونومیکی تشخیص داد. افق‌های پرفسیل و ماسه­سنگ­های حاوی آثارفسیلی در سازند آیتامیر توالی‌‌های تحت تاثیر طوفان را نشان می‌دهد. با کاهش انرژی محیط و تجمع فوناهای بنتیک، زیست‌آشفتگی به طور چشمگیری به سمت بالای افق‌های پرفسیل افزایش پیدا می‌کند. انواع مختلف افق‌های پرفسیل شامل 1) بسترهای سفت در محیط‌های پیش ساحلی تا دور از ساحل که بوسیله ایکنوفاسیس‌ گلوسی‌فانجیتس و اثر فسیل‌های گاستروچانولیتس، ریزوکورالیوم و تالاسینوئید مشخص می‌شود. 2) نهشته‌های باقیمانده (lag deposits) با قاعده فرسایشی-طوفانی. 3) افق‌های پرفسیل نابرجا از نهشته‌های طوفانی که بوسیله ایکنوفاسیس گلوسی‌فانجیتس دارای افیومورفا مشخص می‌شود. 4) افق‌های پرفسیل دریای آرام در نزدیکی ساحل و بالای موجسار هوای آرام، 5) افق‌های زیستی مرکب یا چندگانه از زمان‌های مختلف و نهشته‌های حادثه‌ای چندگانه. در نهشته‌های سازند آیتامیر 7 نوع ایکنوفاسیس شناسایی شد که شامل 1) ایکنوفاسیس زئوفیکوس 2) ایکنوفاسیس دور از ساحل کروزیانا 3) ایکنوفاسیس پیش الگویکروزیانا 4) ایکنوفاسیس مخلوط اسکولایتوس-کروزیانا 5) ایکنوفاسیس دور از ساحل اسکولایتوس 6) ایکنوفاسیس پیش الگویاسکولایتوس و 7) ایکنوفاسیس اسکولایتوس. این توالی از افق‌های پرفسیل حاوی آثارفسیلی، کاهش تدریجی در انرژی هیدرولیکی بوسیله طوفان را نشان می‌دهند.
 

 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Relation between shell beds and trace fossils of the Albian-Cenomanian Aitamir Formation in Amirabad anticline- northeast Mashhad

نویسندگان [English]

  • H Mohamadian, 1
  • M., Mahmudy- Gharaie, 2
  • A. Mahboubi 3
  • R. Moussavi- Harami 3
  • A., Bayetgol, 4
1 M.Sc. student, Department of Geology, Ferdowsi University of Mashhad
2 Assistant Professor, Department of Geology, Ferdowsi University of Mashhad
3 Professor, Department of Geology, Ferdowsi University of Mashhad*
4 Ph.D. Student, Department of Geology, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

Aitamir Formation (Albian-Cenomanian) in the Kopet-Dagh Basin has diverse trace fossils and several shell beds. These trace fossils contain diverse ethological patterns, including domichnia, fodinichnia, grazing, equilibrichnia, navichnia, chemichnia and fugichnia. The types of shell beds distinguished based on differences in sedimentological, palaeoecological and taphonomic features. Shell beds and sandstone layers containing characteristic trace fossils represent a storm-influenced succession. Bioturbation increases markedly towards the top of the shell beds as the energy of deposition declines to allow colonization by benthonic faunal assemblages. Types of shell beds generally including (1) initial firmground substrates in foreshore to offshore environments as indicated by the Glossifungites ichnofacies, including Gastrochaenolites, Rhizocorallium and Thalassinoides, (2) basal storm-erosive lag deposits, (3) re-worked shell beds of main storm deposits as indicated by the Glossifungites ichnofacies, including Ophiomorpha (4) fair-weather shell beds in a near-shore position and above fair-weather wave base. (5) Composite or multiple-event concentration from time averaged and multiple event deposit. Seven trace fossil assemblages are identified in Aitamir Formation deposits. They are  (1) the Zoophycos Ichnofacies (2) the distal Cruziana ichnofacies, (3) the archetypical Cruziana ichnofacies, (4) the mixed Skolithos-Cruziana ichnofacies, (5) the distal Skolithos ichnofacies, (6) the archetypal Skolithos Ichnofacies, and (7) impoverished expression of the Skolithos ichnofacies. This succession of shell beds and trace fossil assemblages reflects a gradational decrease in hydraulic energy levels induced by storms.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aitamir Formation
  • taphonomic
  • palaeoecological
  • Sedimentology
 

1-               افشار حرب، 1373، زمین‌شناسی کپه‌داغ: انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، شماره 11، 275 ص.

2-        بایت گل، آ.، و ن.، عباسی، زیرچاپ، اثرشناسی سازند جیرود در انقراض فامنین-تورنزین، البرز مرکزی: فصلنامه علوم زمین سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

3-        بایت گل، آ.، ن.، عباسی، ا... محبوبی، و ر.، موسوی حرمی، زیرچاپ، تحلیل رخساره‌ای و تفسیر محیطی اثرفسیل‌های پلانولیتس و پالئوفیکوس در رسوبات پالئوزوئیک ایران میانی: فصلنامه علوم زمین سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

4-        بایت گل، آ.، ا...، محبوبی، م. حسینی برزی، و ر.، موسوی حرمی، 1389، مدل ایکنولوژیکی نهشته‌های آواری سازند شیرگشت در زیر پهنه کلمرد ایران مرکزی: مجله چینه‌نگاری و رسوب دانشگاه اصفهان. ص 43-68.

5-        شرفی، م.، ا...، محبوبی، ر.، موسوی حرمی، م.، نجفی، 1390، کاربرد لایه‌های پرفسیل در تفسیر چینه‌نگاری سکانسی سازند آیتامیر در ناودیس‌های شیخ و بی‌بهره-باختر کپه‌داغ: فصلنامه زمین‌شناسی ایران، سال پنجم، شماره17، صفحه 31-47.

6-        صادقی، ع.، ف.، فروغی، 1384، تاثیر حرکات ساب هرسینین در شرق حوضه کپه‌داغ (شرق و شمال‌شرق مشهد): نشریه دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی تهران، شماره 10، صفحه 53-68.

7-        نصیری، ی.، ر.، موسوی حرمی، ا...، محبوبی، و آ.، بایت گل، زیرچاپ، مجموعه اثرفسیل‌های دریایی عمیق و اهمیت محیطی آنها در نهشته‌های ائوسن میانی سازند امیران در زون زاگرس: فصلنامه علوم زمین سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور. 

8-                Bann, K.L., and C.R., Fielding, 2004, An integrated ichnological and sedimentological comparison of non-deltaic shoreface and subaqueous delta deposits in Permian reservoir units of Australia, in McIlroy, D., (Ed.), The Application of Ichnology to Palaeoenvironmental and Stratigraphic Analysis: Geological Society of London, Special Publication, v. 228, p. 273-307.

9-                Bann, K.L., and C.R., Fielding, J.A., MacEachern & S.C., Tye, 2004, Differentiation of estuarine and offshore marine deposits using integrated ichnology and sedimentology: Permian Pebbley Beach Formation, Sydney Basin, Australia in McIlroy, D. (Ed.), The Application of Ichnology to Palaeoenvironmental and Stratigraphic Analysis: Lyell Meeting 2003, The Geological Society of London, v. 228, p. 179-211.

10-            Bann, K.L., C.R., Fielding, J.A., MacEachern, and S.C., Tye, 2004, Differentiation of estuarine and offshore marine deposits using integrated ichnology and sedimentology: Permian Pebbley Beach Formation, Sydney Basin, Australia,, in McIlroy, D., (Ed.), The Application of Ichnology to Palaeoenvironmental and Stratigraphic Analysis: Geological Society, London, Special Publication, v. 228, p. 179-211.

11-            Ekdale, A.A., R.G., Bromley, and S.G., Pemberton, 1984, Ichnology: Trace fossils in Sedimentology and Stratigraphy: Society of Economic Paleontologists and Mineralogists, Short Course 15, 317p.

12-            Fürsich, F. T., W., Oschmann, 1993, Shell beds as tool in basin analysis: the Jurassic of Kachchh, western India: J. Geol. Soc., Lond, v. 150, p.169-185.

13-            Gingras, M.K., S.G., Pemberton, and T.D.A., Saunders, 2001, Bathymetry, sediment texture, and substrate cohesiveness: their impact on Glossifungites trace assemblages at Willapa Bay, Washington: Palaeogeography, Palaeoclimatology, and Palaeoecology, v. 169, p. 1-21.

14-            Gingras, M.K., M.E., Räsänen, S.G., Pemberton, and L.P., Romero, 2002, Ichnology and sedimentology reveal depositional characteristics of shoreface parasequences in Miocene Amazonian foreland basin: Journal of Sedimentary Research, v. 72, p. 871-883.

15-            Kidwell, S.M. 1991. The stratigraphy of shell concentrations, In: Allison, P. A. & Briggs, D. E. G. (Eds.) Taphonomy: releasing the data locked in the fossil record. Plenum press, New York, 211-290.

16-            MacEachern, J.A., K.L., Bann, S.G., Pemberton and M.K., Gingras, 2007, The ichnofacies paradigm: High-resolution paleoenviromental interperetof the rock record. In: McIlroy, D. (Ed.), The Application of Ichnology to Palaeoenvironmental and Stratigraphic Analysis: Geological Society, London, Special Publication, v. 228, p. 179-212.

17-            MacEachern, J.A., and S.G., Pemberton, 1992, Ichnological aspects of Cretaceous shoreface successions and shoreface variability in the Western Interior Seaway of North America, in Pemberton, S.G., (Ed.), Applications of Ichnology to Petroleum Exploration, a core workshop: Society of Economic Paleontologists and Mineralogists, Core Workshop 17, p. 5784.

18-            McIlroy, D. , 2004, The Application of Ichnology to Palaeoenvironmental and Stratigraphic Analysis: Special Publication of the Geological Society, London, v. 228, p. 1–490.

19-            Moslow, T.F. and S.G., Pemberton, 1988, An integrated approach to the sedimentological analysis of some Lower Cretaceous shoreface and delta front sandstone sequences. In: James, D.P., Leckie, D.A. (Eds.), Sequences, Stratigraphy, Sedimentology: Surface and Subsurface: Canadian Society of Petroleum Geologists, Memoir, v. 15, p. 373– 386.

20-            Pemberton, S.G., and J. A., MacEachern 1997, The ichnological signature of storm deposits: the use of trace fossils in event stratigraphy. In: BRETT, C. E. (Ed.) Paleontological Event Horizons: Ecological and Evolutionary Implications: Columbia University Press, New York, 73-109.

21-            Pemberton, S.G., and J.A., MacEachern, 1997, The ichnological signature of storm deposits: the use of trace fossils in event stratigraphy, in Brett, C.E., (Ed.), Paleontological Event Horizons: Ecological and Evolutionary Implications: Columbia University Press, p. 73-109.

22-            Pemberton, S.G., M., Spila, A.J., Pulham, T., Saunders, J.A., MacEachern, D., Robbins, and I.K., Sinclair, 2002, Ichnology and sedimentology of shallow to marginal marine systems: Ben Nevis and Avalon Reservoirs, Jeanne d’Arc Basin: Geological Association of Canada, Short Course Notes 15, St. John’s Newfoundland, 343p.

23-            Reading, H. G., 1996, Sedimentary Environment. Third ed., Blackwell, Oxford., 888 p.

24-            Taylor, A.M., and R., Goldring, 1993, Description and analysis of bioturbation and ichnofabric: Journal of the Geological Society (London), v. 150, p.141– 148.