ترکیب و منشأ ماسه‌های آبرفتی و بادی پلایای گاوخونی (جنوب شرق اصفهان)

نویسندگان

1 استادیار گروه زمین شناسی دانشگاه اصفهان

2 کارشناس گروه زمین شناسی دانشگاه اصفهانهان

3 دانشجوی کارشناس ارشد دانشگاه اصفهان

چکیده

 پلایای گاوخونی واقع در 130 کیلومتری جنوب شرق اصفهان از پهنه‌های ماسه‌ای، گلی و نمکی تشکیل شده است. این پلایا شامل دومحیط دلتایی و دریاچه پلایایی است . در غرب آن تپه‌های ماسه‌ای به طول حدود 45 کیلومتر گسترش دارند. اجزاء تشکیل دهنده رسوبات ماسه‌ای بادی و آبی را خرده سنگ‌های آندزیت، داسیت، توف، گرانیت، شیست، گنیس، سنگ آهک فسیل‌دار، ماسه سنگ و کانی‌های کوارتز و فلدسپات تشکیل می‌دهند. کانی‌های سنگین این رسوبات را مجموعه کانی‌های سنگین هورنبلند، پیروکسن، اپیدوت، زیرکن، گارنت، اسپینل، ایدوکراز، تورمالین، بیوتیت، ولاستونیت، مگنتیت، هماتیت، گوتیت و پیریت شامل می‌شوند. نتایج موید این است که اسکارن‌های فشارک واقع در شمال شرق منطقه منشا کانی‌های اسپینل، ایدیوکراز و ولاستونیت هستند. کانی‌های سیلیکاته سنگین هورنبلند، پیروکسن، اپیدوت، زیرکن، گارنت، تورمالین، بیوتیت و مگنتیت غالباً از نوار آتشفشانی ارومیه- دختر واقع در شمال شرق منطقه و پیریت، هماتیت و لیمونیت از انواع سنگ‌های آهن دار منطقه منشأ گرفته‌اند. مطالعات بیانگر این است که لیتولوژی و توزیع آن درحوزه آبریز پلایا و حمل ذرات توسط رودخانه دائمی زاینده رود در نوع جنس و توزیع ذرات در ماسه‌های آبی و بادی منطقه نقش زیادی داشته و سایر عوامل از اهمیت کمتری برخوردار بوده‌اند.        

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Composition and origin of aeolian and fluvial sands of Gavkhuni playa lake (southeast of Isfahan)

نویسندگان [English]

  • H.R. Pakzad, 1
  • M.A Makizadeh, 2
  • M. Pasandi, 1
  • Z. Aliniaie, 3
1 Assistant Professor, Department of Geology, University of Isfahan
2 M.Sc. Department of Geology, University of Isfahan
3 M.Sc. Student, University of Isfahan
چکیده [English]

 Gavkhuni playa lake, located 130 km southeast of Isfahan, comprises of sand, mud and salt flats. This playa includes two environments as delta and playa lake. Sand dunes, 45 kilometers long, extend in the west of the playa. Rock fragments of andesite, dacite, tuff, granite, schist, gneiss, fossil bearing limestone, sandstone and also quartz and feldspar minerals form the alluvial and aeolian sediments. Heavy minerals including idocrase, tourmaline, biotite, wollastonite , magnetite, hematite, goethite and pyrite were also identified. Fesharak skarns located in northeast of the region are the sources of spinel, idocrase and wollastonite minerals. Silicate heavy minerals like hornblende, pyroxene, epidote, zircon, garnet, tourmaline, biotite and also magnetite are mainly originated from Urumieh-Dokhtar volcanic belt located in northeast of the area and different iron bearing rocks are the sources of pyrite, hematite and limonite. Therefore, lithology and its variation within the drainage basin and Zayandehrud River are important factors in the determination of kind and distribution of the alluvial and aeolian sands in the study area. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Sandy Flat
  • Gavkhuni Playa Lake
  • Heavy Minerals

1-         اجل لوئیان، ر.، ح. ر.، پاکزاد، 1380، مکانیسم حرکت ماسه‌های بادی در منطقه شرق اصفهان: مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، جلد پانزدهم، شماره 1 و2، صص 53-70 .

2-                  خدامی، م.، 1377، بررسی پترولوژیکی سنگ‌های آتشفشانی شمال باتلاق گاوخونی: پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه اصفهان، ص170.

3-         خیرخواه، م.، 1379، بررسی سنگ‌شناسی سنگ‌های آتشفشانی نئوژن در منطقه تودشک (جنوب باختری نائین): فصلنامه علوم زمین، سال نهم شماره 38-37، ص 11.

4-         داوودیان، ع.، 1384، تحول تکتونومتامورفیک و ماگماتیک ناحیه بین شهرکرد و داران (زون سنندج- سیرجان): پایان نامه دکتری، دانشگاه اصفهان، ص 217.

5-                   Acquafredda, P., A., Fornelli, G., Piccarreta and V., Summa, 1997, Provenance and tectonic implications of heavy minerals in. Pliocene-Pleistocene siliciclastic sediments of the southern. Apennines, Italy: Sed. Geol., 113 p.

6-                   Amorosi, A., and G. G. Zuffa, 2011, Sand composition changes across key boundaries of siliciclastic and hybrid depositional sequences: Sedimentary Geology, v. 236, iss. 3-4, p. 153-163.

7-                   Berberian, M., 1983, Continental deformation in the Iranian plateau: Geological Survey of Iran, Report no. 52, 625 p.

8-                   Blatt, H., 1982, Sedimentary Petrology. W.H. Freeman, San Francisco, 564 p.

9-                   Cherian, A., C., Nayanarpandian, V., Rajamanickam, 2004, Light minerals of beach sediments from Southern Tamilnadu, south east coast of India: Oceanologia, v. 46 (2), p. 233-252.

10-               Dinis, P. A., and A. F. Soares, 2007, Stable and ultrastable heavy minerals of alluvial to nearshore marine sediments from Central Portugal: Facies related trends: Sedimentary Geology, v. 201, 1-2: p.1-20.

11-               Lahijani, H., and V., Tavakoli,  (in press) Identifying provenance of South Caspian coastal sediments using mineral distribution pattern, Quaternary International.

12-               Lindholm, R., 1987, A Practical Approach to Sedimentology: Allen and Unwin, 276p.

13-               Nadimi A., and A., Konon, 2012, Gaw-Khuni Basin: An active stepover structure in the Sanandaj-Sirjan zone, Iran: Geological Society of America Bulletin, v. 124, p. 484-498

14-               Mange, M. A.,  and H. F. W. Maurer, 1991, Heavy minerals in colour: Chapman and Hall, London, 147 p.

15-               Morton, A. G., 1985, Heavy minerals in provenance studies. In: Zuffa, G.G. (Ed.), Provenance of Arenites. Reidal Publication, Dordrecht, p. 249-277.

16-               Pakzad, H. R., 2003, Sedimentary facies association of the lower reaches of the Zayandeh River and the Gavkhoni playa lake basin, Esfahan province, Iran: Doctoral dissertation, Clausthal University, 273 p.

17-               Pakzad, H. R., and F. Fayazi, 2007, Sedimentology and stratigraphic sequence of the Gavkhoni playa lake, SE Esfahan, Iran: Carbonates and Evaporites, v. 22, no. 2, p. 93-100.

18-               Pettijohn, F. J., 1983, Sedimentary rocks, 3rd Ed., HarperCollins, 628 p.

19-               Picard, M. D., and E. F., McBride, 2007, Comparison of river and beach sand composition with source rocks, Dolomite Alps and drainage basin, northeastern Italy In: Arribas, J., Critelli, S., and Johnsson, M.J., (Eds.), Sedimentary Provenance and Petrogenesis: Perspectives from Petrography and Geochemistry: Geol. Soc: America Special Paper 420, p. 1-12.

20-               Sawakuchi, A. O., P. C. F. Giannini, C. T. Martinho and A. P. B. Tanaka, 2009, Grain size and heavy minerals of the Late Quaternary eolian sediments from the Imbituba–Jaguaruna coast, Southern Brazil: Depositional controls linked to relative sea-level changes: Sedimentary Geology,  v. 222, Issues 3–4, p. 226–240

21-               Scarciglia F., E., Le Pera and S., Critelli, 2007, The onset of the sedimentary cycle in a mid-latitude upland environment: weathering, pedogenesis, and geomorphic processes on plutonic rocks (Sila Massif, Calabria)". In Sedimentary Provenance and Petrogenesis: Perspectives from Petrography and Geochemistry, Arribas J., Critelli S., Johnsson M. (a cura di), Boulder, Colorado, U.S.A.: Geological Society of America, 2007: Geological Society of America Special Paper, v. 420, p. 149-166.

22-               Skocek, V., and A. A., Saadallah, 1972, Grain-size distribution, carbonate content and heavy minerals in eolian sands, southern desert, Iraq: Sedimentary Geology, v. 8, Issues 1, p. 29–46

23-               Stocklin, J., 1968, Stractural history and tectonic of Iran. A review: AAPG. Bull. Tulsa. Oklanoma, v. 52, no. 7, p. 1229-1258.

24-               Tucker, M. E., 1988, Techniques  in sedimentology. Blackwell, 394p.

25-               Tucker, M. E., 2001, Sedimentary petrology: an introduction: Blackwell Scientific Publications, 251p.

26-               Wong, F. L., 2002, Heavy mineral provinces of Palos Verdes margin, southern California: Continental Shelf Research, v. 22, p.899-910.